ژئوسایت و سایت میراث جهانی یونسکو ـ کاروانسرای خان:
نگین کویر و یادگار راههای کهن ایران
در دل دشتهای پهناور کویر و در مسیر تاریخی جاده قدیم طبس ـ یزد، بنایی آرام و باوقار جا گرفته است: کاروانسرای خان در روستای رباط خان، در فاصلهای حدود ۱۱۰ کیلومتر از شهر طبس. این مکان در گذشته برای کاروانیان اهمیت فراوانی داشت، چرا که آخرین منزلگاه دارای آب فراوان پیش از ورود به اعماق کویر بود. در رباط خان روزگاری سه کاروانسرا وجود داشته و هرگاه یکی فرسوده میشد، دیگری برپا میگردید؛ نشانهای از جایگاه حیاتی این نقطه در مسیرهای تجاری و زیارتی ایران. در منابع تاریخی نیز از این ناحیه یاد شده است؛ گفته میشود تیمور لنگ، فرمانروای نامدار گورکانی، در سفر خود به سوی فارس از رباط خان گذشته و آن را آخرین ایستگاه پرآب در مسیر کویر توصیف کرده است.
کاروانسرای کنونی، بنایی از دوره قاجار با مساحتی نزدیک به دو هزار متر مربع است. معماری آن با بادگیر چشمنواز، گنبد شاهنشین و فضاهای هماهنگ و خنک، جلوهای از نبوغ معماران ایرانی در سازگاری با اقلیم کویری را به نمایش میگذارد. شباهت طرح بنا با کاروانسرای کلمرز، پیوند هنری این مسیر تاریخی را آشکار میکند. این کاروانسرا در ۲۶ شهریور ۱۴۰۲ به عنوان بخشی از مجموعه کاروانسراهای ایرانی در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شد؛ نمادی ماندگار از فرهنگ سفر و سازگاری انسان ایرانی با طبیعت کویر.
