تعریف و تاریخچه ژئوپارک‌های جهانی یونسکو

 

  • یونسکو تعریف روشن و جامعی برای ژئوپارک که خود آن را ابداع کرده دارد: گستره‌ه­ایی با مرزهای کاملاً آشکار و پهنه کافی که در برگیرنده چند پدیده زمین­‌شناختی کمیاب و برجسته بوده و در آن جاذبه‌های طبیعی، تاریخی و فرهنگی ارزشمند نیز یافت می­شود. این گستره باید از برنامه ­های مدیریت گسترش و بهره­ برداری و طرح­‌های حفاظتی برخوردار باشد و توان بالابردن سطح اقتصادی جامعه محلی و جلب همکاری­‌های مردمی را دارا باشد.

  • افزون بر تعریف رسمی یونسکو، می­‌توان گفت: ژئوپارک محدوده­ایی است که ویژگی اصلی آن وجود ژئوسایت­‌های پر اهمیت، طبیعت و محیط زیست غنی، ویژگی­‌های فرهنگی جذاب و از همه مهم­‌تر، مشارکت و حضور فعال جامعه محلی در برنامه‌های توسعه، حفاظت و پایداری است. بر خلاف انواع مناطق حفاظت شده طبیعی، ژئوپارک­‌ها نه تنها ورود و حضور بازدیدکنندگان را محدود نمی‌­کنند، بلکه برای مردم طراحی شده‌اند. در ژئوپارک‌­ها گردشگران برای بازدید از ژئوسایت­‌ها و سایت­‌های طبیعی و فرهنگی حضور دارند و این حضور موجب رونق اقتصادی پایدار جوامع محلی خواهد شد. شرط مهم موفقیت یک ژئوپارک، وجود برنامه­‌ها و راهبردهای مناسب و دقیق در مدیریت ژئوپارک است؛ راهبردهایی برای حفاظت، بهره برداری صحیح، توانمند سازی جامعه محلی  و توسعه پایدار ژئوپارک.

  • واژه نوین ژئوپارک را یونسکو پدید آورد. این واژه ترکیبی از دو زیر واژه Geological (وابسته به زمین شناسی) و Park (پارک در مفهوم کلی) است. این دو واژه به روشنی، تمرکز و تاکید بر ماهیت و ارزش زمین­‌شناختی یک گستره دارد. ژئوپار­ک­‌ها اهداف گستره‌ه­ا را دنبال می­کنند: توسعه اقتصادی جامعه محلی از راه گسترش ژئوتوریسم، تبیین ارزش و اصالت زمین و طبیعت در اندیشه همگان، جلب مشارکت همگانی در حفاظت و نگهداری میراث زمین­‌شناختی و بالابردن دانش آگاهی مردم در مورد علوم زمین، از جمله موارد راهبردی در اندیشه برپاکنندگان شبکه ژئوپارک ها است.

  • اولین حرکت­ها در رابطه با توجه و حفاظت از ژئوسایت‌­ها و میراث زمین­‌شناختی توسط سازمان­‌ها، گروه­‌ها و انجمن­‌هایی از قبیل ProGeo، IUGS، IGCP، UNESCO’s Division of Earth Sciences and the Council of Europe وMalvern Group صورت گرفت. اما شاید بتوان  دیدار و گفتگوی Nicolas Zorous یونانی و Guy Martini فرانسوی در خلال کنگره بین المللی زمین‌شناسی در چین (1997 میلادی) را نقطه عطف تشکیل شبکه ژئوپارک­‌های اروپایی و پس از آن شبکه ژئوپارک­‌های جهانی دانست. این دو امروزه نقش مهمی در موضوع ژئوپارک­‌ها در جهان بر عهده دارند.

  • شبکه ژئوپارک­‌های جهانی با پشتیبانی یونسکو، در سال 2004 میلادی شکل گرفت و 17 ژئوپارک از اروپا به همراه 8 ژئوپارک از چین نخستین عضوهای آن بودند. 161 ژئوپارک از 44 کشور جهان تا سال 2020 در شبکه ژئوپارک­‌های جهانی یونسکو یا  (UNESCO Global Geoparks Network , GGN) عضویت دارند که قشم تنها ژئوپارک جهانی  ایران و خاورمیانه در این شبکه است. شبکه دیگری که پیش از این شبکه تشکیل شد، شبکه ژئوپارک‌های اروپایی یا (European Geoparks Network ,EGN) بود. شبکه جدیدی به نام شبکه ژئوپارک­‌های آسیا و اقیانوسیه یا (Asia Pacific Geoparks Network (APGN به عنوان دومین شبکه منطقه‌ه­ای شکل گرفته است.

استفاده از این مطلب با ذکر منبع بلامانع میباشد.